De provincie Utrecht werkt al een jaar aan een ontwrichtend plan voor het platteland, het UPLG, dat je gerust als een blauwdruk kunt zien voor het beleid van de regering die nu wordt gevormd. CDA-bestuurder Mirjam Sterk, die warm lijkt te lopen als de nieuwe minister van Landbouw, duldt weinig tegenspraak. Ze kwam afgelopen maandag niet opdagen in Vianen, waar Agractie een bijeenkomst organiseerde voor bezorgde boeren en burgers. Bijna 500 mensen trotseerden de sneeuw om daar te komen luisteren naar experts als Geesje Rotgers.
Ir. Wouter de Heij, die zich al enige tijd heeft vastgebeten in het stikstofdossier, zat ook in de zaal. Marianne Zwagerman vroeg hem hoe hij de plannen beoordeelt. De Heij is vernietigend in zijn commentaar: de provincie dendert maar door, terwijl de basis onder het plan rammelt. Dit proces is juridisch ondeugdelijk, bestuurlijk onverantwoord en politiek explosief.
“Er wordt al meer dan een jaar gewerkt aan het UPLG, maar het fundament ontbreekt: er is geen consensus over de feiten,” zegt De Heij. Oude natuur-, water- en gebiedsdata worden keer op keer hergebruikt. De cijfers stammen soms van vóór 2022, terwijl inmiddels veel is veranderd, ook door het stoppen van veel boeren en doorvoering van innovaties en maatregelen. Zonder overeenstemming over de staat van instandhouding van de natuur, zo stelt hij, mag je zo’n proces simpelweg niet voortzetten.
Burgerparticipatie als toneelstuk
De provincie schermt met burgerparticipatie, maar doet ondertussen weinig tot niets met de inbreng van boerenorganisaties, LTO, Agractie en tientallen individuele insprekers. Dat is niet alleen politiek cynisch, maar volgens De Heij ook juridisch incorrect: “Je kunt niet doen alsof mensen mogen meepraten en vervolgens hun inbreng negeren,” stelde hij. “Dat houdt geen stand.”
Daar komt bij dat burgers en boeren slechts zes weken krijgen om te reageren op ruim duizend pagina’s beleid. Een termijn die volstrekt onrealistisch is en de indruk wekt van een bestuurlijk afrolproces: vinkje zetten, zienswijzen incasseren, doorgaan. De gemiddelde burger weet überhaupt niet dat dit proces loopt, terwijl de gevolgen voor de plattelandsbewoners ingrijpend zijn.
Zienswijzen wegwuiven?
De Heij vreest dat de zienswijzen die wel worden ingediend door burgers en boeren aan de kant worden gegooid door de ambtenaren. Hij waarschuwde expliciet dat dit juridisch niet mag: iedere zienswijze moet individueel beoordeeld worden, ongeacht de vorm.
Ambtenaren in de zaal probeerden de gemoederen te sussen en benadrukten dat “vertrouwen” centraal staat en dat men serieus naar de inhoud zal kijken. Maar die woorden klonken hol tegen de achtergrond van een inspraakprocedure die veel te kort is en waarover burgers niet worden geïnformeerd.
Ultimatum aan het bestuur
De Heij roept Mirjam Sterk op: Stel de deadline van februari met minimaal drie tot zes maanden uit. Doe het huiswerk opnieuw. Zorg voor gedeelde, actuele fact packs waar ook externe experts achter kunnen staan. Gebeuren die dingen niet, dan is escalatie onvermijdelijk, zegt De Heij: “Dan gaan de trekkers weer de straat op en volgen juridische claims.”
Het is het oude politieke trucje: kill them with paper. Stort 1000 onleesbare pagina’s beleid over burgers uit en geef ze amper tijd om te lezen en te reageren. Wie met ondeugdelijke data en schijnparticipatie het platteland verwoest, speelt met het vertrouwen van burgers en met de maatschappelijke stabiliteit.
[dit is een fragment van de livestream vanuit Vianen die je hier helemaal kunt bekijken. Het livebeeld viel net weg bij dit stuk, maar het is te belangrijk om niet naar te luisteren]
We maken DwarsNieuws gratis voor iedereen dankzij de leden van de Club van Dwarskijkers. Wil je ons werk steunen? Word dan lid voor maar 15 euro per jaar. Je krijgt toegang tot exclusieve content zoals columns en podcasts.