In de verkiezingscampagne beloofde Rob Jetten tien nieuwe steden. In het coalitieakkoord zijn het er maar liefst DERTIG geworden. De letterlijke tekst luidt: ‘We bouwen minstens 30 grootschalige nieuwbouwlocaties van nationaal belang verspreid over het land. Dat kunnen nieuwe wijken zijn, maar ook nieuwe steden. We zetten daarnaast in op ‘straatje erbij’ en ‘wijkje erbij’.’
Dat betekent geen bescheiden uitbreiding aan de rand van een dorp. Het betekent complete stedelijke ontwikkelingen naast bestaande dorpen. Dertig keer een Leidsche Rijn- of Vathorst-achtige schaal, maar dan midden in gebieden waar gemeenschappen al generaties lang bestaan. Zo verwoest je het platteland. Niet alleen fysiek, maar ook sociaal. Dorpen zijn geen lege kavels waar je een stad neerzet zodra de boeren zijn uitgerookt. Het zijn netwerken van verenigingen, families, boerenbedrijven, vrijwilligers. Door er massieve stadswijken naast te plaatsen trek je de schaal, de dynamiek en de machtsverhoudingen volledig scheef. Sociale cohesie wordt ingeruild voor anonieme groei.
Die toevoeging – “van nationaal belang” – is cruciaal. Dat is bestuurlijke taal voor: dit wordt niet lokaal beslist. Dit wordt doorgedrukt. Inspraak wordt een formaliteit. Wie er al woont, mag toezien maar niet bepalen. Wie denkt dat dit zonder weerstand zal gaan, vergist zich. De maatschappelijke spanning die in 2019 oplaaide is niet verdwenen. De trekkers worden heel snel weer getart en de vlaggen weer op z’n kop gehangen als mensen het gevoel krijgen dat er over hun hoofden heen wordt besloten.
Het wrange is: het hoeft niet zo grootschalig. Zelfs Rijksbouwmeester Francesco Veenstra stelt dat we uit een ander vaatje moeten tappen. Door woningsplitsing, optoppen en slimmer gebruik van de bestaande bebouwing kan, als slechts 5% van de woningen wordt aangepast, het tekort van circa 400.000 woningen grotendeels worden opgelost. Maar in plaats daarvan kiest dit kabinet voor dertig nieuwe steden.
Net als bij zoveel Haagse plannen landt het weer op het platteland. Het gaat niet alleen om huizen, maar om alles wat daarbij hoort: wegen, spoorlijnen, hoogspanningsinfrastructuur. Nederland wordt één grote stad als het aan Jetten ligt. Het platteland betaalt de prijs.
We maken DwarsNieuws uitzendingen gratis voor iedereen dankzij de leden van de Club van Dwarskijkers. Wil je ons werk steunen? Word dan lid voor maar 15 euro per jaar. Je krijgt toegang tot exclusieve content zoals columns en podcasts.